A demanda é a cantidade de bens e servizos que poden ser adquiridos nun momento determinado de acordo con un determinado tipo de prezos. A demanda depende entre outras cousas dos ingresos dos consumidores, do seu número, da cantidade demandada e dos prezos.

Cando a AIE afirma a través do seu economista xefe (Fatih Birol) que o requirimento de cru dos países industrializados non volverá ao nivel rexistrado en 2006-2007, deberíamos indicar, en principio, varias cousas, algunha delas obvias:

• fala de requirimento de cru, polo tanto suponse que fala da cantidade (non do seu valor monetario)
• fala da demanda dos países industrializados, non da demanda mundial. No entanto a demanda mundial de petróleo cru dos países industrializados (OCDE) supón máis do 52% do total mundial segundo a mesma AIE
• establece dous escenarios diferentes segundo os países. Os industrializados irían descendendo a súa demanda (aínda que con altibaixos) mentres que os non industrializados irían aumentando o seu consumo
• por declaracións recentes (decembro) o resultado final é un aumento da demanda mundial

Pero se consultamos directamente en Reuters, que é a axencia da que sae a información, Fatih Birol di tamén que unha elevación dos prezos por riba dos actuais poría en perigo a recuperación económica.

Admite ademais que os investimentos en novos xacementos baixaron un 19% en 2009 respecto a 2008, e iso que os prezos están a aumentar. E se a demanda de China e India segue a medrar o risco de subida dos prezos do petróleo pode ser factíbel.

En canto á OCDE, o que se ven dicir é que en 2010 o consumo será semellante ao de 2009 (estancamento).

Na información de Reuters tamén se recolle esta información de interese:

“Muhammed al-Sabban, head of the Saudi delegation to UN talks on climate change, said the possibility that oil demand might peak this decade was a “serious problem” for Saudi Arabia.”

Aínda que se relaciona co cambio climático, o feito de que o xefe da delegación de Arabia Saudita na ONU manifeste preocupación porque a demanda alcance un pico nesta década non deixa de ser significativo.

Conclusións da lectura e hipóteses que se suxiren:

• A crise actual supuxo o reaxuste de moitas actividades manufactureiras en occidente, contracción da demanda (en xeral) e dos fluxos de mercadorías entre os países industrializados e o resto do mundo.
• Neste fenómeno tiveron que ver moito a elevación dos prezos do petróleo e, malia a forte caída posterior, a lenta recuperación a prezos altos que se foi dando nos últimos meses. O encarecemento dos custes enerxéticos afectou moi directamente na estrutura de custos das industrias occidentais e nos custes do transporte, ademais da perda adquisitiva e de confianza nos consumidores.
• O desprazamento industrial a outros países (os chamados metaforicamente emerxentes, como China ou India) nos últimos anos, con custes de produción máis baixos, permite manter, malia a elevación dos prezos da enerxía o seu papel como fornecedor de bens de consumo aos países industrializados, ao que se suma a elevación da demanda interna, ligada a un aumento da renda dispoñíbel neses países.
• Froito desta conxuntura, poderíamos estar ante un futuro inmediato onde mentres na OCDE se estanca a demanda interna (tamén da enerxía), no resto do mundo (en particular en países como China, India, Brasil ou México) a demanda siga a medrar (tamén o consumo enerxético). Como consecuencia a demanda mundial pode seguir medrando.
• Este dobre comportamento da demanda non é favorábel a incrementar os investimentos na industria do petróleo, agás para o consumo local onde este medre.
• Con baixos investimentos na industria do petróleo e con elevación da demanda mundial o prezo tenderá a subir, máis a menor presión da demanda da OCDE pode aliviar a tensión sobre os prezos e que a suba sexa máis lenta. En calquera caso, esas subidas tirarán aínda máis para baixo a demanda da OCDE e pode que no resto do mundo, desincentivando aínda máis os investimentos.
• A falta de investimentos acompasará a caída da demanda con unha caída da oferta (ou ao revés), e dependendo como sexa o desaxuste entre ambas a incerteza sobre os prezos será maior.
• E esta debe ser a preocupación que manifestan os árabes.
• E en isto moi pouco teñen que ver os coches eléctricos, aspecto que se destaca en Expansión tomando palabras de Fatih Birol. Porén, aínda non coñecemos as contas (nin por aproximación) de en canto sairá cambiar o parque actual e automóbiles por outro eléctrico, canto custará un sistema de distribución de enerxía eléctrica (as electrolineiras) por todo o territorio, canto custará fornecer de (nova) enerxía eléctrica para este novo sector de consumo eléctrico e baixo que fórmula de xeración, e cantos anos son necesarios para facer todo este cambio (un ano, dous, cinco, dez, vinte…,) e mentres con que se moverán os coches. Tendo en conta que só en España había matriculados –segundo o INE- en 2007 case 22 millóns de turismos particulares e supoñendo que se cambiasen 1,6 millóns de automóbiles ao ano –os matriculados en 2007- tardaríamos 13,5 anos, e isto facendo os cálculos sobre un ano que non había crise. Gasolineiras en España hai algo máis de 8000, a que ritmo habería que adaptalas o construír outras novas para que se fosen localizando segundo se cambia o parque móbil?, ademais, non debería ofrecerse primeiro este servizo para incentivar o cambio de automóbiles?

Tomo comezou a raíz dun comentario meu (Casdeiro) tras unha conversa cunha persoa allea á nosa asociación e pertencente aó BNG:

Cando lle saco o tema do teito do petróleo e a que nos vai vir, responde sistematicamente que “algo inventarán (ou xa o teñen inventado e está agachado)” pero con ese matiz propio dunha ideoloxía de esquerdas tradicional, de que ese algo que han inventar será “para non perderen beneficios” e seguir mantendo o sistema capitalista. Púñame de exemplo a mala situación na que quedaron moitos países despois da II Guerra Mundial e cómo o sistema se deu levando de novo. Eu tentáballe explicar que o radicalmente diferente, non só con respecto a entón senón con respecto a calquera outro intre da nosa Historia, é que agora imos ter cada vez menos enerxía dispoñible, e ata o de agora fora ao contrario: da biomasa ao carbón, do carbón ao petróleo.. sempre a enerxía dispoñible para o Sistema, o Capitalismo ou como o queiramos chamar, era sempre máis.

Esta resposta que impide ver a inevitabilidade dun descenso enerxético traumático, baseada ao meu entender nunha sobrestimación do poder do Inimigo (case poderiamos dicir que constitúe de seu outro mito da nosa sociedade) xa a teño atopado noutros ámbitos anticapitalistas. É moi difícil facerlles ver ás persoas que teñen ese modelo mental do mundo que o Capitalismo, por moi poderoso que sexa, non ten poderes máxicos capaces de saltar as leis físicas. Con eles como con outros parece non quedar máis remedio que esperar ao duro confrontamento coa realidade dos feitos.

A iso respondía o compañeiro Xabi:

A min non me sorprende a súa postura. Cando falo deste tema con amigos, familiares ou coñecidos hai varias respostas patrón e isa é a primeira. Detecto eso si en xente máis intelixente e reflexiva que tras esta resposta patrón comezan a poñer cara de pánico ata que se tranquilizan e volven á resposta patrón engadindo a coletilla que son cousas de Xabi que é un pouco esaxerado e mesmo paranoico. Lonxe de molestarme, prodúceme moita tenrura…

A isto eu engadín a miña constatación de varios autores dos que están a tratar o tema do Teito do Petróleo ou outros asociados aos Límites do Crecemento, así como as perspectivas que encara a nosa sociedade a causa deles, teñen analizado estas respostas desde un punto de vista psicosocial (Peak Oil Stress Syndrome, disonancia cognitiva, analoxías coas fases postraumáticas, etc.). E quedoume pendente a pescuda e recopilación destas análises.

Tras isto, Xoán Doldán pasmounos cun sustancioso repaso de urxencia ao tema, que elevou o nivel do debate moitos chanzos:

Seguramente todos/as teñamos sufrido este tipo de situacións e esa sensación que describe Xabier. E isto irá en aumento a medida que nos acheguemos ao problema e as evidencias sexan maiores. O noso ton soará cada vez máis catastrofista ou alarmista e da outra banda as respostas serán a de atrincheiramento. Así que non me resisto a facer un comentario. Como me é propio vou alongarme (síntoo) pero viñéronme á mente cousas que tiña lido e que me parecía podían vir ao conto.

Eu non sei se o mecanismo de (auto)defensa de que contesta dese modo responde tanto a mecanismos psicolóxicos como psicosociolóxicos. Como de ningunha das cousas son experto a miña e unha reflexión necesariamente non meditada dabondo. Mais como o meu ámbito é o das ciencias sociais e a miña disciplina é de corte estruturalista acabo por pensar no todo e os seus elementos e o modo en que se relacionan. Así que o contexto social considero que é determinante pero a relación dos individuos entre si, a posición que ocupan no corpo social, o seu papel como consumidores, ou produtores etc, a ideoloxía dominante, os mecanismos de percepción, información ou manipulación, a conciencia social, as institucións etc, provocan actitudes individuais determinadas, á vez que estas condicionan comportamentos sociais. Por tanto, movémonos nunha maraña de relacións na que somos actores e espectadores, suxeitos pasivos e activos a un tempo.

Tentarei explicarme (e seguramente non o conseguirei):

“Cando lle saco o tema do teito do petróleo e a que nos vai vir, responde sistematicamente que “algo inventarán (ou xa o teñen inventado e está agachado)” pero con ese matiz propio dunha ideoloxía de esquerdas tradicional, de que ese algo que han inventar será “para non perderen beneficios” e seguir mantendo o sistema capitalista.”

Isto creo que está moi ben retratado nun libro de hai uns anos (publicado en español en 1990) Entropía. Hacia el mundo invernadero de Jeremy Rifkin, cando describía a visión tecnolóxica que predomina no mundo (pp.103-104):

“Si eliminamos toda la mística que envuelve a la tecnología, lo que nos queda, lisa y llanamente, es un transformador (…) de la energía acumulada en la naturaleza. (…) Resulta irónico que, a medida que la tecnología ha ido haciéndose más compleja y extendido su dominio sobre el mundo, hayamos llegado a verla como algo independiente de la naturaleza, como si generase su propia energía de la nada (…). Lo cierto es que la tecnología nunca crea energía; sólo consume energía disponible. Cuanto mayor y más compleja sea la tecnología, más energía consume. Por impresionante que a veces pueda parecer nuestra tecnología, también ella opera bajo el dictado supremo de la primera y la segunda ley [de la termodinámica], como todo lo que existe.(…) Aunque todo esto resulta bastante evidente, aún seguimos viviendo bajo la ilusión de que la tecnología nos está liberando de nuestra dependencia del medio ambiente cuando nada podría hallarse más lejos de la verdad (…). La tecnología nos hace más dependientes de la naturaleza, aunque físicamente nos aleje cada vez más de ella. (…) También alimentamos la creencia de que la tecnología está creando un mayor orden en el mundo cuando, una vez más, esto es sólo una parte de la historia (…). Cuando más deprisa perfeccionamos nuestra tecnología, más aceleramos el proceso de transformación, más deprisa se disipa la energía y más aumentan la contaminación y los desechos.

En resumen, estamos viviendo en una especie de mundo de pesadilla al estilo de Orwell. Nos hemos convencido a nosotros mismos de que la forma en que hacemos las cosas está creando un mundo completamente distinto al que en realidad creamos (…), hemos llegado a creer que el desorden es orden, que los desechos son valor y que el trabajo no es trabajo.

A medida que nuestro mundo se desliza más velozmente hacia el caos, nos mostramos cada vez menos dispuestos a identificar el origen del problema. Lo que hacemos, en cambio, es envolvernos más estrechamente en nuestro atuendo tecnologíco y defenderlo contra toda crítica, incapaces de reconocer lo que está haciéndole al medio ambiente en que vivimos y más incapaces todavía de reconocer lo que nos está haciendo a nosostros mismos. Seguimos aferrándonos a la ilusión de que estamos bien abrigados y protegidos, aun cuando cada vez nos hallamos más desnudos y amenazados por los fragmentos desordenados de un mundo de nuestra propia creación”

Tamén insiste noutra parte do libro (pp.277 e ss) sobre as actitudes fronte a unha crise entrópica e, en particular, considera tres clases de resposta por parte de aqueles que non logran decidirse a deixar atrás a prevalecente visión do mundo, e que serían: os optimistas, os pragmáticos e os hedonistas. Nos tres a negación das implicacións da lei da entropía suporán aprender unha lección esmagadora e definitiva, como a de aquel home que se negaba a crer na lei da gravidade,

“este home sube al último piso de un gran rascacielos y salta al vacío. A la gravedad, por supuesto, no le importa en lo más mínimo que el hombre crea en ella o no, y procede a dar una lección al escéptico atrayéndolo inexorablemente hacia el suelo. Pero el hombre, dispuesto a aferrarse a cualquier paja con tal de defender su supervivencia física e intelectual, pasa a toda velocidad ante la ventana del cuadragésimo piso gritando. “Hasta aquí, todo va bien””.

Das tres posíbeis respostas citadas anteriormente resumirei só a dos optimistas, xa que é a que ven máis ao conto. Eles basean as súas esperanzas

“en la suposición, de que en alguna parte, destrás de la siguiente colina o en el laboratorio de al lado, se encontrará una solución tecnológica que nos permite seguir como hasta ahora (…). Los optimistas tecnológicos rechazan la idea de regresar a un flujo de baja entropía que esté más en consonancia con los procesos y ritmos naturales de los ecosistemas del planeta”

Un aspecto que creo é interesante neste tipo de respostas é a interiorización do discurso dominante, de aqueles que exercen o poder (neste caso, mesmo por persoas de ideoloxía de esquerdas). Maurice Godelier (nun libro tamén publicado en español en 1990), Lo ideal y lo material. Segundo este autor, os sistemas de representacións son indispensábeis na produción e uso dos medios materiais, acompañándose de actos simbólicos. Esta parte simbólica constituiría unha realidade social tan real como as accións materiais sobre a natureza (aínda que a súa finalidade, razón de ser e organización interna teñen orixe na interpretación da orde social e cósmica). Tamén afirma Godelier que hai dous elementos indisolubelmente combinados en todo poder dominante e que o reforzan: a violencia e o consentimento. Acha que a forza maior dos dous elementos está no consentimento dos dominados. Na imposición do poder a unha parte da sociedade e o seu mantemento contan máis a adhesión, e a convición do pensamento que leva consigo a adhesión da vontade e a cooperación dos dominados, que a represión, a violencia física ou psicolóxica ou a aceptación (sen que estas deixen de ser importantes, xa que unhas non exclúen as outras). Para que os dominados consintan espontaneamente a súa dominación é necesario que a entendan como un servizo emprestado polos dominantes, polo que o poder lexitímase ante os dominados.. Debe haber, pois, unhas representacións compartidas que unan o consentimento co recoñecemento dos beneficios, da lexitimidade e da necesidade dese poder. Desta forma para que as relacións de dominación e de explotación se formen e se reproduzan de xeito duradeiro, deben presentarse como intercambio e un intercambio de servizos.

No caso que nos ocupa os que consideran que os poderosos resolverán a cuestión porque lles convén, admiten que hai un intercambio e que na procura de beneficios dos donos do capital monopolista xurde un beneficio social e que, nese reparto, nós obteremos unha parte. No fondo é consentimento do dominado que antes de enfrontarse a un cambio do que non coñece as consecuencias prefire crer que a situación actual lle é beneficiosa porque hai alguén (os dominantes) que velan, mesmo polo seu propio egoísmo, polo ben de todos (“para non perderen beneficios e seguir mantendo o sistema capitalista”). Négase a propia realidade circundante, a de millóns de persoas excluídas de tal beneficio social, os/as condenados/as da terra pola acción deses mesmos monopolios. Négase a propia lóxica de funcionamento do sistema capitalista e a prevaleza das visión a curto prazo das empresas, onde o beneficio de hoxe se anticipa a calquera consecuencia a longo prazo (suponse imprevisíbel e polo tanto, crese que mudábel), de maneira que se nega a existencia de límites ecolóxicos e físicos. Asúmese o sistema capitalismo como sistema finalista, o fin da historia que remata no capitalismo como meta predeterminada ao longo da historia, e, deste modo, non substituíbel por outro. Non se decatan de que, en certa medida, as civilizacións teñen entrado en colapso por un determinado uso de materiais e enerxía, que a crise enerxética arrastrada durante o século XVIII desemboca noutro sistema enerxético (baseado no carbón e non en recursos renovábeis locais, en particular a leña) e posibilita o capitalismo industrial, como o petróleo posibilitará o capitalismo monopolista. Ou négase que o cambio enerxético supón un cambio nas pautas de producir, consumir, organizarse socialmente…Ou que as crises dos sistemas enerxéticos son cada vez máis frecuentes. E isto pode corroborarse con datos.

“Púñame de exemplo a mala situación na que quedaron moitos países despois da II Guerra Mundial e cómo o sistema se deu levando de novo.”

Por outra parte a IIª Guerra Mundial foi, como hoxe resulta máis que evidente, un conflito entre potencias capitalistas, no que se definiu unha nova correlación de forzas. Os EE.UU, non saíron precisamente malparados, nin a súa economía destruída e, daquela, era o gran produtor de petróleo. Tamén serviu para definir un novo mapa xeostratéxico co Oriente Medio como eixo importante (algo que xa viña facéndose tras a Iª Guerra Mundial e o fin do Imperio Otomano e o posicionamento de Gran Bretaña –daquela principal potencia- e Francia nese escenario).

E agora non se trata diso, aínda que, como xa está a acontecer, hai importantes posicionamentos xeostratéxicos en todo o mundo para controlar todo tipo de recursos: biolóxicos, minerais, auga, petróleo… Quizais o capitalismo aínda perdure algún tempo pero exacerbando o control a todos os niveis e onde primará aínda máis unha perspectiva curtopracista.

Como xa aconteceu noutros momentos da historia (o fin do Imperio Romano), aínda ao borde do colapso moita xente non era (ou non quería ser) consciente do que estaba a suceder e posiblemente só se decatou (ou admitiuno) cando xa este desaparecera.

Outro autor C.Lévy-Leboyer (nun libro publicado en español en 1985) Psicología y medio ambiente, fai referencia á percepción de risco ambiental. Fala da tendencia a que de forma espontánea os afectados dunha catástrofe se instalen no mesmo lugar (como sucederá en Haití e xa sucedeu noutros lugares). Segundo algúns estudos aos que menciona, isto débese a tres razóns: as vantaxes obxectivas desas rexións, a pasividade natural dos individuos que non superan as dificultades materiais da instalación noutra zona e a subestimación dos riscos. Neste último caso non se cre que se volva a dar a catástrofe (aínda que admitan que xa aconteceu más veces no pasado), ou ben reducen a importancia do risco sinalando a rareza e confiando en forzas protectoras cuxo modo de acción é impreciso (os capitalistas?). En definitiva, interpretan a realidade e fórxanse un sentimento de seguridade que non descansa nunha análise obxectiva da realidade.

E engado. Dado que o uso de enerxía na actualidade pode ser (e é) considerado como unha adición, poderíamos dicir que tamén hai mecanismos psicolóxicos de negación semellantes aos dunha persoa con problemas de adicción. Despois dunha crise o adicto (consumidor enerxético) insiste en volver à adicción (usar enerxía), debido á negación do seu problema (ou autoengano) que pretende separar ao adicto (consumidor de enerxía) das consecuencias na súa vida. Esta negación pode supor ademais a minimización do problema, restándolle importancia aos eventos relacionados coas consecuencias da adición (o teito do petróleo). Tamén racionalizando o problema, asignando unha razón lóxica a algo que non a ten ou que é irrazonábel (xa se descubrirá algo para salvar o sistema capitalista, ou supor o descubrimento dunha fonte enerxética que non respecta a termodinámica).

Aí queda iso, para a reflexión e o debate, e para a acción necesaria, coido eu, conxunta coas forzas políticas con vocación de trasformación social.

Iremos arriquecendo o debate cos vosos comentarios e outras achegas dos nosos afiliados.

Levo tempo preocupado -como outra xente- polo efecto da caída da taxa de rendemento enerxético (TRE ou EROI en inglés) na era do petróleo escaso que comeza tras o Teito do petróleo. Desque escoitei ao noso compañeiro Xoán Doldán -un dos referentes da Economía Ecolóxica en Galiza- falar do tema e vin as gráficas que practicamente poñían no 2015 o momento en que costará máis enerxía poñer a disposición da sociedade un barril de petróleo (extracción, refino, transporte) que a propia enerxía que ese barril achega, non deixo de darlle voltas ás implicacións que isto ten para os que tentamos albiscar cómo será a transición a un mundo sen esta materia de incomparable utilidade enerxética.

Parece que todos concordan en que a TRE está caendo de maneira irremediable.

Que efectos ten isto na Transición da que tanto falamos os que pescudamos nisto do Teito do Petróleo? A primeira luz a esta cuestión deuma Doly García, a matemática de orixe galega que fixo unha necesaria corrección aos famosos modelos matemáticos que deron pé ao informe Limits to Growth (que xa vai pola súa terceira actualización). García fixo que o modelo tivese en conta que o petróleo non é un recurso máis e que a evolución imparable á baixa do seu rendemento enerxético (baseado no principio económico de best first: o primeiro petróleo que se extrae é o máis barato en termos económicos, é dicir, o de máis poder enerxético) ten un efecto determinante sobre a utilidade real das cantidades de petróleo que se poñen a disposición da economía mundial.

García de feito achegoume algo moi valioso para a miña reflexión e os meus cálculos: unha función que estima a evolución do rendemento enerxético en función do petróleo que queda en cada momento. Outra xente tiña feito cálculos semellantes aos meus e inclúo tamén algunhas das súas gráficas.

A conclusión é dramaticamente obvia: a aba dereita da curva de Hubbert, é dicir, a segunda metade do petróleo, non vai ser a efectos prácticos simétrica como di a teoría do agora afamado xeólogo e como nos presentan as máis coñecidas gráficas sobre o peak-oil, que mesmo representan unha pendente máis suave na parte dereita cá na esquerda. Quere dicir isto que aínda que nos quede o 50% de todo o petróleo existente (se cadra non está de máis lembrar que hai unha cantidade finita de petróleo no planeta e non se pode fabricar máis), non quere dicir que vaiamos a dispoñer cada ano de cantidades paralelas ás que obtivemos na fase ascendente da curva. Por que? Simplemente porque a enerxía neta (calidade) que obteremos deses barriles será cada vez menor, seguindo unha curva exponencial que multiplicará a súa deceleración á propia curva de caída da función que Hubbert predicía para a cantidade de petróleo por producir.

Se observamos o gráfico de David Murphy publicado en The Oil Drum, veremos a alarmante asimetría a efectos de enerxía neta (é dicir: útil) que fornecerá o petróleo a partir do Teito: a enerxía equivalente á que nos daba en 1970 (50% da que nos dá actualmente) xa non será a que teremos en 2035, senón en 2020; e para 2030 xa teremos que apañarnos con non máis enerxía petroleira da que tiñan en 1920!!

Isto contradí de maneira contundente os prantexamentos dalgúns autores (p.ex. John Michael Greer, co seu The Long Descent) que albiscan un lento decrecer enerxético ao longo do que resta de século e falan mesmo de xeracións ata que abandonemos de todo o uso do petróleo. Aquí é moi significativa a evolución de David Holmgren, o co-fundador do concepto da Permacultura que tan pertinente é á hora de abordar un novo modelo de vida e produción despetrolizado. Non hai moitos anos, no seu libro acerca dos principios teóricos da Permacultura (Permaculture. Principles and Pathways beyond sustainability) Holmgren tamén nos falaba dun longo proceso que faría que os nosos netos ou bisnetos tivesen que vivir sen ese tesouro do petróleo que tan doadas nos fixo as cousas á nosa especie durante apenas 150 anos. Porén, no seu recente Future Scenarios. How communities can adapt to Peak Oil and Climate Change (2009), un Holmgren máis actualizado na cuestión da TRE afirma (p. 50):

As implicacións desta información [acerca da evolución do retorno ou rendemento enerxético] son tan impactantes que a inxenua e simplista idea de que se nos acaban o petróleo e o gas natural (no canto de que estamos no teito da súa produción) pode estar máis preto da realidade do que mesmo os máis pesimistas propoñentes do teito do petróleo anunciaban hai unha década.

De aí o título que escollín para este post: en realidade o petróleo non se nos acaba, pero vai ser como se fose así, porque non o imos dar extraído, trasportado, refinado… Enerxeticamente vainos resultar demasiado custoso. E a velocidade á que nos diriximos cara a ese escenario é moi elevada. O comezo da Derradeira Gran Depresión (porque a economía mundial xa non terá nunca máis combustible de abondo para recuperar os niveis anteriores) deunos unha tregua moi enganosa nesta cuestión, que nos vai resultar peor a nivel civilizatorio, porque nos agachará a realidade durante máis tempo (unha billa medio pechada lanza máis tarde o aviso de que o viño no pipo se vai acabando). Cando sexa evidente que non hai petróleo asequible suficiente será demasiado tarde: temos toda unha civilización montada a medida desta materia única! Así, cando a maquinaria da economía mundial queira remontar, demandará máis petróleo, que custará máis ca nunca poñer no mercado. O efecto económico é inevitable: outro pico por riba dos 100 dólares/barril ou mesmo dos 150. E a conseguinte nova fochanca financeiro-produtiva. E unha nova caída dos prezos do petróleo cando se contraia a demanda unha vez máis como consecuencia desta nova suba, pero rebotando de novo cada vez nun nivel de prezos máis alto (desta volta foi nos 40 dólares, o duplo do seu nivel medio durante máis de 20 anos!). A elevación en forma de dentes de serra é algo que dan por descontado practicamente todos os analistas do peak-oil. Pero non todos parecen contar con que ao longo de todo este proceso haberá algo que non deixará de seguir un inexorable camiño: a descendente TRE.

Algúns autores teñen marcado nunha TRE igual a 3 o punto crítico por baixo do cal xa será imposible manter unha sociedade de tipo industrial como a actual. Outros sitúano en 5. Obter menos de 5, 4 ou 3 barriles por cada barril de enerxía que gastamos non é de abondo para manter unha complexidade estrutural semellante á actual, advirten.

Sen o masivo trasporte actual, sen as institucións e servizos públicos, sen o vasto tecido empresarial e comercial, sen a versátil produción petroquímica (agroquímicos incluídos), a nosa especie retrocederá a un estado agrícola de baixo consumo enerxético e sumamente local, se cadra con illotes tecnolóxicos de industrias críticas ao servizo dunha élite (coido que de tipo fascista ou neofeudal) que manterá os seus privilexios para flotar por riba dun mar de caos social. O informe Hirsch para o goberno estadounidense marcaba nun mínimo de 20 anos o periodo necesario antes de que chegase o teito do petróleo, para acometer de maneira dirixida e planificada unha trasformación nunca antes vista na nosa Historia. Pero o Teito da enerxía neta chegou xa, con toda probabilidade segundo apuntan os expertos, e non tivemos nin un só minuto de anticipación para tomar medidas desta magnitude.

George Mobus explica (vid. gráfica anterior) que a situación financeira está absolutamente influída polo fenómeno da enerxía neta decrecente que sostén a economía e afirma que non é ético seguir concedendo créditos en base a imposibles crecementos económicos futuros: non só porque non se vaian poder pagar os xuros, senón porque o principal dos préstamos tampouco será posible devolvelo nun contexto de enerxía neta en caída libre.

Segundo esta análise só nos queda un lustro ou dous para ver como o petróleo deixa de alimentar o tecido industrial e a sociedade consumista mundial. A preparación dirixida desde o poder parece algo ilusorio visto por unha banda o resultado do cumio de Conpenhague sobre un problema do que levamos décadas sabendo, e por outra polas afirmacións cada vez máis sólidas (Colin Campbell, Michael Ruppert) de que os gobernos dos países máis poderosos levan tempo sendo conscientes do que se achega e ocultándoo do coñecemento público.

Moito me temo que non teremos tempo para un longo descenso (John Michael Greer), para a adopción de Protocolos internacionais como o de Uppsala (Colin Campbell, Richard Heinberg) ou para pausadas Transicións municipais (Rob Hopkins, PostCarbon Cities) e que bateremos bruscamente cun escenario de obrigada reconstrución social desde abaixo baseándonos nos restos dunha civilización en ruínas e nunha recuperación dos xeitos de vida sustentables que a nosa especie abandonou por un breve lapso de 150 anos para converterse en detritívora, crendo que podería crecer exponencialmente coma un cancro para sempre sobre unha biosfera finita; un periodo que os historiadores da fin de século poderán chamar a Era do Homo Colossus (William Catton), a Era do Petróleo ou simplemente a Era da Estupidez. …Iso se saen algúns ou algunhas do pescozo de botella evolutivo ao que nos encamiñamos (Catton de novo) con gañas e recursos para adicarse á profesión de historiadores nalgún tipo de modestísima universidade do futuro.

Eu propuxen considerarmos o que denominei comunidades dispersas como un modelo máis acaído co da típica ecoaldea compacta concentrada nun determinado lugar e separada da súa contorna.

A coxuntura socioeconómica previsible a medio prazo, fai que sexa interesante considerar un modelo alternativo e novidoso con respecto ao clásico modelo de las ecoaldeas e comunidades intencionais: poderiamos denominalo comunidade dispersa ou polinucleada.

Caracterizaríase por non concentrar todos os seus membros nun área habitacional compacta (un lugar ou conxunto de casas), senón que estarían repartidos e inmersos na estrutura poboacional dun área maior, p.ex. unha parroquia. Considero que distancias maiores (>4 ou 5 Km) xa non son viables. Hai que atopar un equilibrio entre a dispersión vantaxosa e a cercanía eficiente.

Por que este novo modelo? Vexamos algúns criterios que a poderían xustificar:

Factores a prol da viabilidade dunha comunidade dispersa

Todas as ecoaldeas ou comunidades semellantes creadas ata o de agora tiveron que enfrontarse a unha sociedade que as rodeaba e que evoluía en sentido oposto a elas. O seu entorno era hostil e mesmo iso causaba sangría de membros ou construía un muro difícil de saltar para os potenciais novos membros. A sociedade funcionaba en parámetros contrarios… e funcionaba en apariencia ben. Polo tanto a evolución do seu entorno social ía en sentido contrario.

Por contra, achámonos agora nun contexto radicalmente novo e inédito na historia deste tipo de comunidades: de contado (meses? uns poucos anos como moito?) a sociedade deberase mover cara á sustentabilidade e o decrecemento porque non lle quedará outra, polo menos á inmensa maioría da sociedade. É dicir, unha comunidade que adiante consciente, voluntaria e planificadamente esa evolución ou transformación, será vista cada vez máis como un referente, unha fonte de ideas e un modelo do que aprender e que replicar. Isto troca moitas das concepcións sobre as que se debería basear unha comunidade deste tipo, que xa non deberá construír un valado para se protexer dun entorno hostil que evolúe en sentido contrario, senón que atopará cada vez máis veciños chamando ás súas portas e ampliando de facto o perímetro de influencia do proxecto e das súas xentes. Se a comunidade non está concentrada senón que está esparexida nun entorno relativamente amplo, o seu perímetro de contacto con esta sociedade cambiante e á procura de solucións sustentables para a supervivencia será maior e a permeación, meirande.

Manuel Amigo, empresario concienciado coa sustentabilidade do noso país e pioneiro en cuestións de combustibles sustentables, amósanos que non soamente é quen de explicarlle a calquera con palabras simples, moita retranca e absoluta claridade a conxuntura económica que vivimos, senón que tamén leva feito un lúcido proceso de reflexión persoal acerca do camiño que pode ou debe seguir esa Transición nunha sociedade como a galega. Compartimos aquí co seu permiso algunhas das súas intervencións neste debate, a xeito de conclusións que dan pé a continuarmos un debate frutífero aberto a todos os galegos e galegas preocupados por estas cuestións, que podemos continuar mediante comentarios ao pé desta mesma página e tamén no grupo de Volta ao Campo na rede social Sementeira:

Esta conversa fíxome decatarme de cousas que temos mesmo diante dos fuciños. Tendo como teño eu a inmensa vantaxe de vivir nun punto do rural galego e despois de analizar polo miudo este tema cheguei a conclusión de que vivindo no rural non tes falta de facer un cambio de residencia ou trasladarte a outro sitio para conquerir cousas que tes no teu propio lugar de residencia. Logo de darlle moitas voltas analicei que cousas me fan falla para facer a transición ó rural: a máis importante é vivir no rural e eu xa vivo no rural, teño acceso a leiras da miña familia que están a monte, e si non as tivera podo arrendar terrenos para cultivar por precios irrisorios, teño servicios sociais preto, teño unha das feiras máis importantes de Galicia e que aínda conserva certo apoxeo… Conclusión: calquer persona que viva en Galicia ten máis de tres cuartas partes do camiño cara ó rural feito porque en realidade NUNCA deixou o rural.

A xente que reside en núcleos urbanos total e absolutamente insostibles, é posible que se organicen e tomen a iniciativa de voltar ó campo e que o fagan con modos de organización como os que Casdeiro expón [refírese ao da comunidade local sustentable]. Penso que maiormente xerá xente xoven con inquitudes ecoloxistas que aplicaran os coñecementos que teñen, xente queimada do xeito urbano de vivir que é posibel que creen ecoguetos aislandose absurdamente do mundo que os rodea. Virán posiblemnte de grandes urbes.

O concepto de ecogueto surdiu acordándome dos fracasos de experimentos de ecoaldeas sobre os que temos debatido. Un gueto créase cando se intenta separar voluntaria ou obrigadamente a un grupo social distinto, ben sexa por relixión, por raza, por estrato social ou por costumes. Entón a nosa máxima debe ser a non excluír, senón conquerir que a maior parte da sociedade escomence a transición servíndolle como orientadores: ó fin e ó cabo a inmensa maioria da sociedade vai ter que acabar vindo ó noso.

Para a transición en Galicia penso que é o noso deber crear un Manual novo partindo da base que só por vivir en Galicia temos tres cuartas partes do camiño feito, en calquer lugar de Galicia.

Entendo que debemos descartar o tema da ecoaldea e debemos de espallar sementes de transición dentro noso entorno: predicar co exemplo, facer cousas para que as vexan, colaborar cos veciños, e sobor de todo recuperar a tradición e dar a coñecer ese nivel de tecnoloxía de baixo impacto que tanto millorará nosa calidade de vida. Falo de construción bioclimática, enerxías alternativas, permacultura, xeitos ecolóxicos de agricultura, etc. etc.

O outro día en pleno temporal de neve saíron na TVE uns vellinos da montaña de Lugo aislados pola neve ó redor da lareira, tomando un viño e comendo castañas mentres escoitaban a un patrón que tocaba a gaita. NUNCA fixeron outra cousa que foxe esta en toda a súa vida nos invernos. É dicir: esta xente non ten que facer ningunha transición porque nunca chegaron ó noso nivel de consumo.

Máis unha vez os xornais económicos sorpréndennos con unha análise seria, rigorosa e en profundidade, non podía ser menos.

“Es un rumor creciente cargado de dólares (…). Empezó hace meses como un pequeño susurro y ahora se ha hecho perfectamente audible (…). La cotización del barril de crudo Brent se ha duplicado en menos de un año y ronda los 80 dólares”

Así que un ruxerruxe crecente, un pequeno murmurio agora audíbel?. Pois grazas que Cinco Días é un xornal especializado en información económica!. Así que sabemos día a día a cotización do dólar pero só o sabíamos por un “susurro”, “un rumor creciente cargado de dólares”?. Non señores, non é rumor nin murmurio é información obxectiva ofrecida no mercado do petróleo diariamente se pode seguir en http://www.cenit-del-petroleo.info/cenit-petroleo/ continuamente actualizada. O problema quizais é que xa non se pode seguir negando esta situación despois de ter insistido tanto en que a subida do petróleo no ano anterior foi algo eventual e que despois tivo unha caída espectacular, tan espectacular que agora duplicamos o prezo que había antes daquela crise de prezos (claro que os prezos caeron de tan alto que rebotaron e volveron subir). E en canto a que é de hai uns meses… ben, aínda son recios a falar abertamente non só do teito do petróleo senón de todos os estudos que se están a facer desde hai anos e que se seguen a facer, polo que se ve é mellor a rumoroloxía.

“A este ritmo, volver al récord histórico de 160 dólares es algo casi hecho y el horizonte de 200 dólares empieza a dibujarse con nitidez inquietante. ¿O tal vez no?”

Segundo round. Non só o ruxerruxe semella certo senón que agora damos por feito alcanzar os 160 e mesmo os 200, o talvez non?. Como que talvez non?. Pero isto que é?. E grazas que se supón que é un xornal económico serio (existen?). Así que se soben os prezos acertamos e se “tal vez no” tamén acertamos. Non estraña, xa que basean os prognósticos na ciencia dos dixomedíxome: os prezos poderían subir aos 200 dólares, ficar nos 80, ou calquera outra cifra por riba ou por baixo destas. De novo, haberá que recomendarlle que miren esa información da que se negan a falar sobre o teito do petróleo, quizais poderían afinar un chisco máis.

“Los stocks de la OCDE tienen capacidad para atender por sí solos la demanda de 94 días, una marca histórica.”

Esta si que é unha noticia interesante. Anunciamos a catástrofe (“o tal vez no”) pero entre liñas dicimos que os países da OCDE (léase Europa-Norteamérica-Xapón) están aumentando os seus stocks por se de repente algo pasa no mercado e hai desabastecemento: fixádevos 94 días -3 meses- de aprovisionamento; é unha marca histórica (isto si que é vivir ao día!). Xa se sabe, cando a xente ten medo a que haxa falta de provisións comeza a acaparar bens por se acaso. Se isto o están a facer os gobernos, significa que comezou o pánico ou só é que están mellor informados?.

“ya se negocia crudo a casi 100 dólares. Esta semana se intercambió en el mercado ICE, el más importante del sector, un contrato (1.000 barriles) -sí, sí, un único contrato- a 97,5 dólares para entrega en diciembre de 2015.”

Información tamén interesante. My god! 1000 barrís de petróleo a 100 dólares en 2015!. Isto non sei é para rir ou para chorar ou todo o contrario, ou talvez non. Vouno poñer en cifra: o consumo anual de petróleo nos últimos anos rondou os 28.500.000.000 de barrís. Ou dito doutro modo, 1000 barrís é o que consumen 40 (corenta) estadounidenses nun ano. Así que como dato resulta bastante cativo. Acho que o máis interesante é o que subxace tras esa información (o que non se chega a dicir e nin é sempre doado adiviñar). Estamos a falar dun mercado de futuros, é dicir estamos a falar de compra de petróleo para un tempo en que existen bastantes incertezas, así que, sen máis información da que se aporta:
- ou ben eses 1000 barrís son os primeiros dunha situación que xa se prevé non será como a actual senón con prezo máis caro (cinco anos non son tantos) que non baixará en ningún caso dos 100 dólares (polo cénit?)
- ou ben eses 1000 barrís son síntoma de que hai reticencias a comerciar grandes cantidades de petróleo a un prazo tan longo (sic) de cinco anos xa que as incertezas son tantas que mellor non arriscar con prezos (100 dólares) que poderían ficar moi por baixo do prezo real neses momentos. Se é así, quizais xa moitos incorporen a previsión do cénit nas súas vendas.

Ademais, tal e como destacou Casdeiro ao seleccionar a noticia para Debulla:

“El petróleo es la principal fuente de energía, es insustituible a corto plazo y además su producción se encuentra en una fase de declive acelerado”

Declive acelerado???. Están a afirmar que xa imos costa abaixo???

• Xan Duro, responsábel da Área de Enerxía e Transporte de Verdegaia.
• Xoán Doldán, ex-director do INEGA, profesor titular de Economía Aplicada na USC, e membro da Asociación Véspera de nada, por unha Galiza sen Petróleo.
• Juan Bello, Arquitecto Técnico, especializado en bio-construción e profesor no departamento de Edificación e Obra Civil no CIFP Someso de A Coruña.
• Manuel Amigo, xerente de Talleres Amigo en Santa Comba, e representante de Ecoengin, empresa instaladora de kits de automoción con Aceite Vexetal Bruto.

A xornada completarase con outras actividades que podedes consultar no blog de Terra e Cultura Sustentable.

Jeff Rubin, ex economista jefe del CIBC; despedido por anunciar el fin de la globalización

“El petróleo caro hará inviable el ´low cost´y la globalización”

LLUÍS AMIGUET – 24/11/2009

Tengo 55 años y en el banco CIBC me dieron a elegir: mi libro o mi cargo. Nací en Toronto: mis hijos comen papayas, pero volveremos a la compota de manzana. Soy economista: mi religión son los precios. No sé si la globalización es buena o mala, pero sé que es insostenible

Desde que el mundo se mueve con petróleo, todas nuestras crisis económicas han comenzado por su precio…

Correcto… Y esta no es diferente.

¿Y las hipotecas subprime?

No son su causa, sino una irresponsable consecuencia: se concibieron con la presunción de que los tipos de interés seguirían siempre bajos, como el precio del barril.

Siempre fue el gran tensor de precios.

¿Recuerda cómo el barril de petróleo se puso poco antes de la recesión a 147 dólares?

¡Y cómo se quejaban los taxistas!

Pues las subprime y las hipotecas baratas que causaron el terremoto financiero se empezaron a conceder cuando el petróleo costaba 40 dólares y había liquidez de sobra.

Y el tráfico estaba imposible.

Y de repente el petróleo pasó de 40 a 70 dólares y subiendo. Por eso la inflación se disparó un 35 por ciento en el planeta. Y los bancos centrales se vieron obligados a subir tipos para evitar un desastre monetario.

Y las hipotecas se hicieron impagables.

¡A más del 5 por ciento de interés! Pero…, recuerde: ¿cuál era la causa última?

Usted dice que el precio del petróleo.

Por eso, cuando reventó la burbuja hipotecaria, el precio del petróleo también volvió a bajar a los 40 dólares y ahora, que apenas se observa una tímida recuperación… ¡Ya está el barril de nuevo a ochenta dólares!

Y las petroleras subiendo en bolsa.

Mi propio banco, el CIBC, tuvo que dar por perdidos 8.000 millones de dólares de hipotecas impagadas. Yo decidí ir más allá de todo lo que se publicaba y empezar a estudiar esa causa última: el precio del petróleo.

Y ¿qué ha descubierto?

Que el petróleo va a ponerse en 100 dólares en seis meses y que ese barril a tres dígitos acabará con la cultura low costydemostrará que la globalización ha sido un sueño o una pesadilla, pero, en cualquier caso, económicamente insostenible en el futuro.

Pero los bancos estarán más regulados.

Y ¿qué? Los gobiernos pueden desincentivar el riesgo especulativo, cobrar tasas sobre los movimientos de capital… Lo que quieran: pero eso no abaratará el petróleo. Los estados no pueden inventarse el crudo.

Nadie sabe cuánto petróleo queda.

Lo que puedo afirmar, como cualquier experto, es que se ha acabado el petróleo barato: ahora disfrutamos aún de una tregua gracias a la recesión que acabará en seis meses.

¿Cómo lo sabe?

Digamos que el petróleo barato ya ha sido extraído y se ha dejado el caro para el final… ¿No le parece puro sentido común?

La técnica avanza, el mundo es grande.

Las técnicas progresan, sí, pero también son más caras. Además, los países productores necesitan cada vez más su propia producción: simplemente, ya no pueden permitirse vender barato el petróleo que queda.

Las renovables ya están despegando.

Pero no están aún desarrolladas lo suficiente como para sustituir al petróleo en unos meses; ni siquiera para modular su precio. Lo estarán en 10 años, pero no en 10 meses.

Entonces…

Insisto en que hablo sin emoción partiendo del frío estudio de los precios: en apenas unos meses veremos el fin del low cost y el principio del fin de la globalización.

¿Me alegro o me entristezco?

Ese es su problema. Yo sólo soy economista. Lo que puedo predecir es que se acabaron los vuelos de los londinenses a Barcelona para disfrutar de una noche de juerga.

Y con ellos todo un estilo de vida.

El low cost es ecológicamente insostenible, pero ahora será económicamente inviable. Usaremos el avión, desde luego, pero no para ir a Vietnam unos días de vacaciones, sino en ocasiones señaladas y a un alto precio.

Volar será un lujo, como en los 60.

Desandaremos la senda de la globalización que anduvimos gracias al petróleo barato.

Si me permite: no me parece tan malo.

Pues mejor para usted, porque vamos a tener que renacionalizar y relocalizar todo el sistema productivo a medida que se demuestre que el alto precio del petróleo hace inviable seguir globalizando la economía.

¿En qué sentido?

Que en las Navidades del 2010, amigo, ya no va usted a poder comer mangos.

¿. ..?

Yo de pequeño, en Navidad en Toronto, la única fruta que tenía era la compota de manzana en tarro de mi abuela. A eso volvemos.

Y ¿qué más?

Ahora las economías avanzadas sólo crean empleos de servicios con salarios bajos: camareros, telefonistas… Y un puñado de capataces, porque la producción se lleva a Asia.

Aquí todos innovaremos… Dicen.

Pues van a volver aquí las fábricas, porque muy pronto será imposible pagar el petróleo que cuesta mover piezas y productos entre Asia y España: económicamente insostenible. Así que tendremos que volver a producirlo nosotros todo y más cerca: desde los granitos de arroz hasta los transatlánticos.

¿Volver a la autarquía, dice usted?

Relocalizar y aproximar la producción al consumidor: el mundo encogerá. América no podrá permitirse importar como ahora 6.000 millones de dólares de comida china.

Y ¿así volverá el consumo de lo local?

No habrá más remedio. Lo exótico será de nuevo exótico… Y caro. Y lo local y artesano volverá a ser lo cotidiano… Como en nuestra infancia.
—————————

De aquí o nada

Nadie sabe cuánto petróleo queda ni cuándo se acabará, pero Rubin sostiene en Por qué el mundo está a punto de hacerse mucho más pequeño que lo que se ha acabado – seguro-es el petróleo barato. Y con él la era low cost y la globalización. Y esta vez la fría predicción economicista coincide con la utopía nostálgica y yeyé: traer cerezas de Chile en Navidad va a ser insostenible, amigos, pero, en primavera a cambio, miles de neopayeses volverán a cultivar habitas del Maresme. Retornarán así artesanías y diversidad de gustos locales, pero no por capricho gourmet, es que no habrá más remedio. Lo barato saldrá tan caro que no podremos permitírnoslo. ¡Ojalá suceda también al revés!

Pódense ler outras interesantes entrevistas con Jeff Rubin na WWW:

• Canada’s top economist Jeff Rubin predicts $225 for a barrel of oil by 2012
• Economía: Origen de la crisis es subterráneo, negro y viscoso

Que é o Teito do Petróleo (Peak-oil)?

É o momento a partir do cal cada ano se producirá menos petróleo. É un inevitable fenómeno xeolóxico para o que o non estamos preparados, o primeiro choque do imposible crecemento económico perpetuo contra os límites naturais do Planeta, que levará en poucos anos ao colapso da civilización industrial ou ben a unha Gran Transformación socioeconómica e cultural de volta a un consumo enerxético sustentable. A nosa asociación quere contribuír a que Galiza escolla o segundo destes camiños.

Cando se producirá?

• Non hai consenso sobre a data exacta: 2005? 2008? 2010? 2015?? 2020??? O do petróleo convencional foi entre 2005 e 2006.
• O do petróleo total (incluídos tipos de petróleo pesado, etc.) ó o poderemos verificar despois dun tempo. Pero ou xa o pasamos ou está moi próximo, segundo os analistas independentes.
• Así e todo, as consecuencias xa as estamos sufrindo: está detrás da mal chamada crise financeira.

Algunhas implicacións a curto-medio prazo (seguras ou moi probables)

• Non se poderá reemprazar a tempo o petróleo que falte (diferenza entre oferta e demanda) por ningún outro combustible, na medida que sería necesario. Calquera outra enerxía só poderá paliar moi parcialmente a falta do petróleo barato, e só en certos usos.
• Encarecemento de todo aquilo que teña que ser transportado por carretera, avión ou barco: piensos, p.ex.
• Encarecemento de todo aquilo feito a base de petróleo (ou de gas natural, que sufrirá o seu propio Teito poucos anos despois): plásticos, fertilizantes e pesticidas, p.ex.
• Inviabilidade da agricultura industrializada.
• Contracción económica: é imposible que medre o PIB se non medra a enerxía dispoñible.
• Redución da mobilidade.
• Peche de moitas industrias.
• Abandono da sociedade de consumo.
• Decrecemento.
• Relocalización da economía.
• Relocalización da produción de enerxía.
• Redución da dispoñibilidade de alimentos por colapso das grandes cadeas de produción e distribución. Carencias de todo tipo, tamén nos países industrializados.
• Revoltas sociais e políticas.
• (Aínda máis) guerras polos recursos.

Ameazas para a Galiza rural

• O modelo que nos venderon como modernización farase inviable: grandes explotacións, mecanización, dependencia de fertilizantes, pesticidas, etc.
• A xente non sabe xa vivir sen coche, menos aínda no rural, pero será cada vez máis caro.
• Desabastecemento de todo tipo de materiais que non se poidan producir localmente.
• Desabastecemento de gasoils.
• Posible abandono precipitado do rural, nunha primeira fase, por ese desabastecemento.
• Tecido social e económico rural, xa moi debilitado.
• Mudanza obrigada de modo de vida con previsibles graves consecuencias psicosociais.
• Falta de mercados locais para reconstruír as cadeas tradicionais de relación económica e distribución a pequena escala de alimentos.
• Posible éxodo desde as cidades, de volta ao campo. Consecuencias negativas probables: conflitos de intereses, choques culturais, falta de formación, problemas de adaptación/integración…
• Posible intentos desesperados de explotar monocultivos enerxéticos insustentables. Posibles novas desfeitas coa excusa do aproveitamento enerxético (eólico, encoros, etc.), interno ou para exportar.
• Loitas sociais agravadas a medida que medre a conciencia do valor da terra e os recursos rurais.
• Problemas con algunhas plantas potabilizadoras/depuradoras de auga por falta de enerxía e subministros.
• Probables conflitos legais por normas que non favorecen a sustentabilidade.
• Territorio xa moi estragado por construción de infraestruturas insustentables: acúiferos, fragas, camiños, biodiversidade, etc.
• Posible medre das choivas ácedas e outros problemas ambientais como consecuencia da parcial substitución do petróleo por carbón.
• Consumo da biomasa a unha taxa superior á de reposición natural.
• Falta de atención sanitaria moderna e de alternativas da medicina tradicional.
• Falta de recoñecemento público da cuestión e dirección política en sentido oposto, que prolongará a confusión dos habitantes do rural aínda durante bastante tempo.
• Etc.

Oportunidades para a Galiza rural

• Agricultura ecolóxica (e orgánica tradicional) cada vez máis viable e demandada a medida que vaia fallando a convencional.
• Colectivos concienciados nas cidades que colaborarán coa sustentabilidade rural: p.ex. cooperativas de consumo.
• Repoamento do rural con ex-labregos, fillos e netos de labregos, e inmigrantes da sustentabilidade vidos doutros países (xa levan varios anos chegando). Conseguinte reapertura de escolas, estacións de tren (onde aínda se poida!), etc.
• Revitalización das vilas como núcleos de comercio e actividade da súa contorna.
• Necesidade de recuperación de oficios tradicionais cando vaian fallando os seus reemprazos modernos, cando sexan comparativamente máis caros ou simplemente inaccesibles.
• Recuperación de todo tipo de prácticas sustentables tradicionais: p.ex. reaproveitamento do lixo, compostaxe/estrume, etc.
• Menores incendios por recuperación do aproveitamento extensivo do monte para biomasa, estrume, alimentación do gando, etc.
• Posibles novas oportunidades para pequenos negocios en sectores como a restauración de vivendas, a adaptación bioclimática, a eficiencia enerxética, as reparacións de todo tipo, etc.
• Posta en valor de cultivos enerxéticos ata o de agora non aproveitados: multitude de sementes oleaxinosas, p.ex.
• Gran necesidade de labor manual para facer tarefas que xa será demasiado caro facer mecanizadamente.
• Recuperación de mercados (feiras) nas vilas e nalgunhas parroquias, por pura necesidade. Pulo da economía informal.
• Recuperación das tarefas comunais por pura necesidade.
• Revitalización do comercio local. Reapertura de negocios que foron desparecendo desde a década de 1960…
• Recuperación de cultivos abandonados, cando desaparezan do alcance aqueles produtos que os substituíron: p.ex. liño, trigo, etc. Recuperación de pequenas industrias asociadas.
• Recuperación da cría e uso de animais de tiro, carga, etc.
• Recuperación dalgunhas pequenas industrias e negocios abandonados por causa da modernidade: p.ex. fábricas de tellas, aserradeiros, muíños, etc.
• Mellora das técnicas tradicionais con coñecementos (ex. depuración de augas mediante plantas), técnicas (ex. permacultura) e algunhas tecnoloxías modernas (ex. caldeiras eficientes de biomasa).
• Revalorización do saber tradicional que aínda atesouran moitos dos nosos vellos e vellas, en todos os terreos.
• Necesidade moi ampla de formación e reciclaxe profesional en todos os sectores.
• Onde aínda sobreviva certo tipo de minifundio non extremo, aproveitará a súa idoneidade para o policultivo de subsistencia familiar.
• Etc.